MAKRÎZÎ’NİN ES-SÛLÜK ADLI ESERİNDE 15.YY’DA ANADOLU İLE İLGİLİ KAYITLAR

Abstract

Takiyyüddin Ebu’l-Abbas Ahmed b. Ali b. Abdülkadir el-Ubeydî el-Makrîzî (ö. 845/1442), Memlûk tarih yazıcılığının önde gelen temsilcilerinden biri olmasının yanı sıra, yaşadığı dönemin en önemli tarihçileri arasında kabul edilmektedir. Eserlerinde yalnızca Memlûk Devleti’ne değil, aynı zamanda İslam dünyasının siyasi, sosyal, ekonomik ve kültürel yapısına ilişkin kapsamlı bilgiler sunmaktadır. Müellifin en önemli eserlerinden biri olan Kitâbü’s-Sülûk li-Maʿrifeti Düveli’l-Mülûk, XIII. yüzyıldan XV. yüzyıla kadar Memlûk tarihini kronolojik bir düzen içerisinde ele almakta; bunun yanında dönemin diğer devletleriyle kurulan siyasi ve diplomatik ilişkiler hakkında da önemli bilgiler ihtiva etmektedir. Bu yönüyle eser, yalnızca Memlûk Devleti’nin tarihini değil, aynı zamanda çağdaş İslam dünyasının uluslararası ilişkilerini yansıtan temel kaynaklardan biri niteliğindedir. Bu çalışmada, Kitâbü’s-Sülûk li-Maʿrifeti Düveli’l-Mülûk adlı eserde yer alan XV. yüzyıl Anadolu’suna ilişkin kayıtlar incelenmiş; Makrîzî’nin Anadolu’ya bakışı, kullandığı kaynaklar ve aktardığı olaylar tarihsel bağlam içerisinde değerlendirilmiştir. Özellikle Memlûk Devleti’nin Anadolu politikası ile Dulkadiroğulları, Ramazanoğulları ve Karamanoğulları gibi Anadolu beylikleriyle kurduğu siyasi ve diplomatik ilişkilerin Makrîzî’nin anlatısındaki yeri üzerinde durulmuştur. Ayrıca eser, yalnızca bir Memlûk tarihi olarak değil, Memlûk Devleti’nin Anadolu’ya yönelik algısını ve bu coğrafyaya ilişkin tarihî hafızasını yansıtan önemli bir kaynak olarak ele alınmıştır. Bu tezin temel amacı, Makrîzî’nin aktardığı bilgiler doğrultusunda XV. yüzyıl Anadolu’sunun Memlûk kaynaklarındaki yansımalarını ortaya koymak ve Anadolu’da meydana gelen siyasi gelişmelerin Memlûk tarih yazıcılığına nasıl yansıdığını değerlendirmektir. Bu kapsamda Anadolu beyliklerinin, bölgedeki siyasi gelişmelerin ve Memlûk Devleti ile olan ilişkilerinin Makrîzî’nin anlatısında nasıl ele alındığı incelenmiştir. Böylece Makrîzî’nin Anadolu’ya ve Anadolu beyliklerine dair aktardığı bilgilerin kapsamı belirlenmiş, Memlûk Devleti’nin Anadolu’da meydana gelen gelişmelere yönelik tutum ve politikalarının çağdaş bir kaynak üzerinden değerlendirilmesine katkı sağlanması amaçlanmıştır.