ŞANLIURFA KOŞULLARINDA MERA ALANLARINDA BAZI TOPRAK ÖZELLİKLERİNİN MEKANSAL DEĞİŞKENLİĞİNİN JEOİSTATİSTİK VE COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİ İLE BELİRLENMESİ VE HARİTALANMASI

Abstract

Bu çalışma, yarı kurak koşullarda yer alan bir mera alanında toprak özelliklerinin mekânsal değişkenliğini nicel olarak belirlemek ve bu değişkenliğin vejetasyon dinamikleriyle ilişkisini ortaya koymak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma alanından alınan toprak örneklerinde tekstürel fraksiyonlar (kum, kil, silt), organik madde (OM), CaCO3, pH, elektriksel iletkenlik (EC), yarayışlı fosfor (P) ve değişebilir potasyum (K) analiz edilmiştir. Tanımlayıcı istatistikler, korelasyon analizi ve jeoistatistiksel modelleme uygulanmıştır. Yarıvaryogram analizlerinde en uygun model küresel model olarak belirlenmiş; nugget/sill oranının ≈0,10 olması güçlü mekânsal bağımlılığa işaret etmiştir. Ortalama menzil değeri 226,7 m olarak hesaplanmıştır. Toprakların ortalama kum, kil ve silt oranları sırasıyla %49,63, %32,11 ve %18,26 olarak belirlenmiştir. OM ortalaması %3,68; CaCO3 %11,5; pH 7,9–8,22; EC 0,24–0,48 dS m-1 aralığında saptanmıştır. Değişebilir K (191–671 mg kg-1) ve yarayışlı P (4–15 mg kg-1) orta-yüksek değişkenlik göstermiştir (CV %27,6–36,7). OM ile P ve K arasında güçlü pozitif ilişkiler belirlenmiştir. Ordinary Kriging ile üretilen haritalar belirgin alansal heterojenliği ortaya koymuştur. Üç dönem NDVI verisi (2020 Nisan, 2020 Ağustos, 2025 Nisan) karşılaştırıldığında ortalama değerin 0,27’den 0,09–0,28 aralığına gerilediği belirlenmiş ve vejetasyon yoğunluğunda azalma eğilimi saptanmıştır. Bulgular, mera sisteminde pedolojik özelliklerin yapısal faktörlerce kontrol edildiğini ve organik maddenin verimlilik açısından kritik rol oynadığını göstermektedir. Sonuçlar, yarı kurak mera alanlarında alan-spesifik yönetim stratejilerinin gerekliliğini ortaya koymaktadır.