AKÇAKALE’DE SOSYOKÜLTÜREL VE DİNÎ HAYAT

Abstract

Modernleşme süreçleri bağlamında, tarih boyunca bireysel ve kolektif yaşamı şekillendiren din kurumu ile diğer toplumsal kurumlar arasındaki karşılıklı ilişki bu çalışmanın temel problemini oluşturmaktadır. Bu doğrultuda araştırma; Şanlıurfa iline bağlı Akçakale ilçesindeki sosyokültürel ve dinî hayatın geçirdiği dönüşümü, toplumsal dinamiklerin dinî algı üzerindeki etkilerini din sosyolojisi perspektifinden incelemeyi amaçlamaktadır. Suriye ile sınır komşusu olan, örf, âdet, gelenek ve köklü aşiret yapılarının yoğun biçimde yaşandığı Akçakale ilçe merkezindeki aktörlerin dinî inanç, ibadet, tutum ve davranış örüntülerini ve bu yönelimlerin modernleşmeyle geçirdiği değişimleri saptamak çalışmanın kapsamını belirlemektedir. Toplumsal gerçekliğin ampirik bir analizle ve içeriden bir gözlemle rasyonelleştirilmesi, yerel düzeydeki özgün dindarlık biçimlerinin görünür kılınması ve din sosyolojisi literatürüne ampirik katkı sunulması açısından bu çalışma büyük bir öneme sahiptir. Çalışma bu doğrultuda şu temel soru çerçevesinde şekillenmektedir: “Şanlıurfa’nın sınır ilçesi Akçakale’de; köklü aşiret yapıları ve geleneksel toplumsal normlar ile modernleşme süreçleri arasındaki dinamik etkileşim, yerel dinî hayatı ve inanç pratiklerini nasıl şekillendirmekte ve dönüştürmektedir?” Araştırmada nitel araştırma desenlerinden etnografik yaklaşım benimsenmiştir. Akçakale ilçesinin tarihsel, coğrafi, ekonomik ve demografik arka planı dikkate alınarak sahada 62 aktör ile derinlemesine mülakatlar ve katılımcı gözlemler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen nitel veriler, etnografik içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiş ve betimsel bir dille ortaya konulmuştur. Din sosyolojisi teorileri çerçevesinde bütüncül bir değerlendirmeye tabi tutulan alan araştırması neticesinde; modernleşme ve küreselleşme etkilerine rağmen, geleneksel aşiret yapısının, akrabalık bağlarının ve yerel kültürel kodların Akçakale’deki dinî hayat ve dindarlık algısı üzerindeki baskın ve dönüştürücü ii rolünü güçlü bir şekilde koruduğu sonucuna ulaşılmıştır.