LİSE ÖĞRENCİLERİNİN BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR DERSİNE İLİŞKİN DEĞERLERİ İLE KİŞİLİK ÖZELLİKLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİ

Abstract

Bu araştırmanın amacı, lise öğrencilerinin beden eğitimi ve spor dersine ilişkin değerleri ile kişilik özellikleri arasındaki ilişkinin belirlenmesi ve bu değişkenlerin çeşitli demografik özelliklere göre farklılaşıp farklılaşmadığının incelenmesidir. Araştırma, nicel araştırma yaklaşımı kapsamında ilişkisel tarama modelinde yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubunu, 2025–2026 eğitim öğretim yılında Şanlıurfa ilinde öğrenim gören ve kolayda örnekleme yöntemiyle belirlenen 1024 lise öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak Kişisel Bilgi Formu, Beden Eğitimi ve Spor Dersi Lise Değer Ölçeği ile Beş Faktör Kişilik Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistikler, Pearson korelasyon analizi, çok değişkenli varyans analizi (MANOVA) ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) tekniklerinden yararlanılmıştır. Araştırma sonucunda öğrencilerin beden eğitimi ve spor dersine ilişkin değer boyutları içerisinde en yüksek ortalama puanların saygı ve sportmenlik boyutlarında olduğu belirlenmiştir. Cinsiyet, sınıf düzeyi, okul türü, düzenli egzersiz yapma durumu, lisanslı sporcu olma durumu, beden eğitimi dersine yönelik tutum ve öğretmenin ders işleme tarzına ilişkin değerlendirmelerin beden eğitimi ve spor dersine ilişkin değerler ile kişilik özelliklerinin çeşitli boyutlarında anlamlı farklılık gösterdiği belirlenmiştir. Özellikle düzenli egzersiz yapan, lisanslı sporcu olan, beden eğitimi dersine yönelik olumlu tutuma sahip olan ve öğretmenin ders işleme tarzını olumlu değerlendiren öğrencilerin değer ve kişilik boyutlarında daha yüksek puanlar elde ettikleri görülmüştür. Araştırmanın temel bulgularından biri, beden eğitimi ve spor dersine ilişkin değerler ile kişilik özellikleri arasında pozitif yönlü ve anlamlı ilişkiler bulunmasıdır. Özellikle özdenetimlilik, yumuşak başlılık, dışadönüklük ve deneyime açıklık boyutlarının başarı, saygı, sportmenlik, spor kültürü ile milli kültür ve beraberlik değerleriyle anlamlı ilişkiler gösterdiği belirlenmiştir. Ayrıca gerçekleştirilen çoklu doğrusal regresyon analizi sonucunda kişilik özelliklerinin beden eğitimi ve spor dersine ilişkin değerleri anlamlı düzeyde yordadığı ve modelin toplam varyansın %16'sını açıkladığı belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, öğrencilerin beden eğitimi ve spor dersine ilişkin değer yönelimleri ile kişilik özellikleri arasında pozitif yönlü ve anlamlı ilişkiler bulunduğunu ortaya koymuştur. Bununla birlikte, ilişkilerin düşük ve orta düzeyde olması, bu iki yapının birbirleriyle ilişkili olmakla birlikte birbirini tamamen açıklayan yapılar olmadığını göstermektedir. Sonuç olarak araştırma, beden eğitimi ve spor dersinin yalnızca öğrencilerin fiziksel gelişimini destekleyen bir ders olmadığını; aynı zamanda değer yönelimleri ve kişilik özelliklerinin gelişimiyle ilişkili önemli bir eğitim alanı olduğunu göstermektedir. Araştırma bulgularının beden eğitimi ve spor alanındaki değerler eğitimi çalışmalarına katkı sağlaması, öğretim süreçlerinin geliştirilmesine bilimsel temel oluşturması ve öğretmenler ile araştırmacılara öğrencilerin değer yönelimleri ve kişilik özelliklerinin i daha iyi anlaşılmasına yönelik önemli veriler sunması beklenmektedir.