TÜRKİYE’DE İNCİR ÜRETİMİNİN MEVCUT DURUMU, TARIMSAL DESTEKLEME POLİTİKALARI VE GELECEĞE YÖNELİK ÖNGÖRÜLER

Abstract

Bu çalışmada, Türkiye’de incir üretimi ve ticaretinin mevcut durumu irdelenmiş, üretim alanı, üretim miktarı, verim ve dış ticaret göstergeleri değerlendirilmiş, ayrıca geleceğe yönelik üretim tahminleri ekonometrik modeller aracılığıyla ortaya konulmuştur. Araştırmada, Dünya ve Türkiye incir sektörüne yönelik üretim, verim, fiyat ve dış ticaret verileri kullanılarak sektörün gelişim seyri analiz edilmiş, Türkiye’nin dünya incir üretimi ve ihracatındaki konumu değerlendirilmiştir. Bunun yanında, iller bazında üretim düzeyleri ve üretici fiyatları ortaya konularak sektördeki bölgesel farklılıklar incelenmiştir. Çalışmanın materyalini, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ve Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) veri tabanlarından elde edilen 1980-2024 dönemine ait ikincil veriler oluşturmuştur. Çalışmada zaman serisi analiz yöntemlerinden Box-Jenkins yaklaşımı kapsamında ARIMA modellerinden yararlanılmış, serilerin durağanlık özellikleri Augmented Dickey-Fuller (ADF) ve Phillips-Perron (PP) birim kök testleri ile irdelenmiştir. Uygun modellerin tespit edilmesinde çeşitli model seçim kriterlerinden faydalanılmış ve üretim alanı, üretim miktarı ile verim değişkenlerine yönelik gelecek dönem tahminleri yapılmıştır. Araştırma bulguları, Türkiye’nin dünya incir üretimi ve özellikle kuru incir ihracatında lider konumunu sürdürdüğünü göstermiştir. Üretimin büyük ölçüde Ege Bölgesi’nde yoğunlaştığı, Aydın ilinin ise üretimde öncü konumda bulunduğu tespit edilmiştir. Zaman serisi analizleri sonucunda, incir üretim alanı, üretim miktarı ve verim değerlerinde genel olarak azalış eğilimi olacağı öngörülmüştür. Öngörü sonuçları incelendiğinde, Türkiye incir üretim alanının 2024 yılında 587 310 da iken giderek azalacağını ve 2029 yılında 449 338 da’a ulaşacağını, üretim miktarının 2024 yılında 375 000 ton iken yıllar içinde azalacağını ve 2029 yılında 319 881 tona düşeceğini ve verimin ise 2024 yılında 64 kg/da iken 2029 yılında 58 kg/da’a düşeceği görülmektedir. Bununla beraber, iklim değişikliği, üretim maliyetleri ve pazarlama sorunları gibi etkenlerin sektörün sürdürülebilirliği bakımından önemli riskler olduğu kanısına varılmıştır. Sonuç olarak, Türkiye’nin incir sektöründeki küresel rekabet üstünlüğünün korunabilmesi için verimliliği artırıcı üretim tekniklerinin yaygınlaştırılması, katma değeri yüksek ürünlerin geliştirilmesi, ihracat pazarlarının çeşitlendirilmesi ve yaş incir ihracat kapasitesinin artırılması, kaliteli ürünler üstünde çalışılması ve üretim alanını ve üretim miktarını artırabilmek amacıyla üretici destekleme politikalarının güçlendirilmesi büyük önem taşımaktadır. Araştırma sonuçlarının, incir sektörüne ilişkin üretim planlaması ve tarım politikalarının güçlendirilmesine katkı sağlayacağı beklenmektedir.