TÜRKİYE’DE KARPUZ SEKTÖRÜNÜN, MEVCUT DURUMU GELECEK ÖNGÖRÜLERİ VE SEKTÖREL DEĞERLENDİRMELER

Abstract

Karpuz (Citrullus lanatus), Cucurbitaceae ailesinin üyesi olup, Dünyadaki sıcak iklim bölgelerinde daha çok yetiştirilir ve en çok yaz aylarında taze olarak tercih edilip tüketilmesinden dolayı ekonomik açıdan da büyük öneme sahiptir. Karpuz Afrika’nın tropikal ve subtropikal bölgelerine özgü olup, zamanla Asya, Avrupa, Kuzey Amerika ve diğer bölgelere yayılmıştır. Şekli, rengi ve yetiştirildiği yere göre yenidünya karpuzu, Benekli karpuz, Kara karpuz (kara buz karpuzu), Gülle karpuzu, Washington karpuzu ve Diyarbakır karpuzu gibi birçok farklı isimle anılmaktadır. Sahip olduğu bu yüksek ekonomik ve tarımsal değeri anlatan bu çalışmanın temel amacı, karpuz üreticilerinin karşılaştığı ekonomik zorlukları belirlemek ve bu üretimin verimlilik, gelir düzeyi ve bölgesel ekonomik kalkınma üzerindeki etkilerini analiz etmektir. Bu araştırma, karpuz üretiminin verimlilik, maliyetler, pazar dinamikleri ve bölgesel ekonomi üzerindeki etkilerini kapsamlı bir şekilde incelemeyi hedeflemiştir. Araştırmada, 1980-2024 yıllarını kapsayan karpuz üretim alanı, üretim miktarı, verim ve dış ticaret verileri, karpuz üretim süreci, üretim maliyetleri, girdi kullanımı ve pazar analizleri gibi ekonomik faktörler ile ele alınmıştır. Türkiye’de karpuz tarımının gelecek beş yıllık (2024-2029) üretim tahmini yapılmış ve destekleme politikalarının etkinliği belirlenmiştir. Gelecek beş yıllık tahmini yapmak için ARIMA modellemesi kullanılmıştır. Analiz için kullanılan veriler FAO ve TÜİK veri tabanlarından temin edilmiştir. Beş yıllık üretim tahmini incelendiğinde üretim alanında ve miktarda düşüşün yaşandığı verimde ise artışın yaşanacağı tahmin edilmektedir. Sonuç olarak, dünyada ve Türkiye’de karpuz üretiminin tarımsal ekonomi üzerindeki etkileri, bu üretimin verimliliği, pazara ulaşımındaki engeller ve ekonomik kalkınma açısından taşıdığı önemi ortaya konulmuştur. Genel olarak, bu öneriler karpuz üretiminin hem üretici gelir düzeyini koruması hem de Türkiye’nin tarımsal ekonomi ve dış ticaretinde daha güçlü bir konum elde etmesi açısından stratejik önem taşımaktadır. Bu bağlamda, üretim sürecinde karşılaşılan sorunların çözümüne yönelik geliştirilecek politikalar, yalnızca karpuz üreticilerinin refahını artırmakla kalmayacak, aynı zamanda ülke tarımının sürdürülebilirliği ve ekonomik kalkınmanın desteklenmesi açısından da kritik bir rol oynayacaktır.