PANKREAS KANSERİNDE YENİ TEDAVİ SEÇENEKLERİNİN İN VİTRO OLARAK DEĞERLENDİRİLMESİ: 3D HÜCRE KÜLTÜRÜ YAKLAŞIMI

Abstract

Bu tez çalışmasında, pankreas kanserinde yeni tedavi yaklaşımlarının in vitro koşullarda değerlendirilmesi amacıyla PANC-1 ve MIA PaCa-2 pankreas kanseri hücre hatları kullanılmıştır. Çalışmada, pankreas kanseri tedavisinde kullanılan gemsitabin, antidiyabetik bir ajan olan metformin ve doğal polifenolik bir bileşik olan klorojenik asitin tekli, ikili ve üçlü kombinasyonlarının hücre canlılığı, sferoid morfolojisi ve moleküler ekspresyon profilleri üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Deneyler normoksik (%21 O2) ve hipoksik (%2 O2) koşullarda yürütülerek oksijen düzeyinin tedavi yanıtı üzerindeki etkisi değerlendirilmiştir. İlk aşamada, 2D hücre kültürü ortamında gemsitabin, metformin ve klorojenik asitin PANC-1 ve MIA PaCa-2 hücreleri üzerindeki sitotoksik etkileri belirlenmiş ve IC50 değerleri hesaplanmıştır. Ardından, tümör mikroçevresini daha iyi temsil edebilmek amacıyla nonadezif %3’lük agaroz yüzeylerde 3D sferoid modeller oluşturulmuştur. Elde edilen sferoidlere, 2D kültürden belirlenen konsantrasyonlar esas alınarak bileşikler tekli, ikili ve üçlü kombinasyonlar halinde uygulanmıştır. Hücre canlılığı Alamar Blue analizi ile değerlendirilmiş; sferoidlerin çap, dairesellik, kompaktlık ve en-boy oranı gibi morfolojik özellikleri ImageJ programı ile analiz edilmiştir. Ayrıca KRAS, SMAD4, HIF-1α ve P53 genlerinin mRNA ekspresyonları qPCR yöntemiyle, ilgili protein düzeyleri ise Western blot analiziyle incelenmiştir. Bunun yanında hsa-miR-15a-5p, hsa-miR-24-3p, hsa-miR-221-3p ve hsa-miR-301a-3p ekspresyonları da değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, ilaç kombinasyonlarının genel olarak tekli uygulamalara kıyasla daha belirgin sitotoksik etki oluşturduğunu göstermiştir. Özellikle GEM+MET ve GEM+CA kombinasyonları, bazı deney koşullarında sferoid canlılığını anlamlı düzeyde azaltmış ve tekli uygulamalardan daha güçlü hücre baskılayıcı etki göstermiştir. Hipoksik koşullarda elde edilen yanıtların normoksik koşullardan farklı olması, oksijen düzeyinin ilaç duyarlılığı ve moleküler yanıtlar üzerinde önemli bir belirleyici olduğunu ortaya koymuştur. Moleküler analizlerde, bazı kombinasyonların KRAS ve HIF-1α ekspresyonlarını azaltarak tümör ilerlemesi, hipoksi yanıtı ve tedavi direnciyle ilişkili yolakları baskılayabileceği belirlenmiştir. Sonuç olarak, bu tez çalışması gemsitabinin pankreas kanseri hücreleri üzerindeki temel sitotoksik etkisini doğrulamakla birlikte, metformin ve klorojenik asitin belirli deneysel koşullarda bu etkiyi güçlendirebileceğini ortaya koymuştur. Bu bulgular, gemsitabin temelli kombinasyon yaklaşımlarının yalnızca sitotoksik etki üzerinden değil, aynı zamanda hipoksi yanıtı, tümör ilerleyişi ve tedavi direnciyle ilişkili moleküler yolaklar üzerinden de değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir. Bu nedenle, metformin ve klorojenik asitin gemsitabin ile birlikte kullanım potansiyelinin, özellikle tümör mikroçevresini daha iyi yansıtan hipoksik ve 3D sferoid modellerde daha ayrıntılı olarak araştırılması önerilmektedir.