PAMUK EKİLEN ARAZİLERDE ÇİFTÇİLERİN GÜBRE KULLANIM ALIŞKANLIKLARININ NİTRAT KİRLİLİĞİNE ETKİSİNİN ALANSAL DAĞILIMININ UZAKTAN ALGILAMA TEKNİKLERİYLE BELİRLENMESİ

Abstract

Bu çalışma, Türkiye’nin önde gelen pamuk üretim alanlarından biri olan Şanlıurfa’nın Harran Ovası’nda, çiftçilerin gübre kullanım alışkanlıklarının nitrat kirliliği üzerindeki etkilerini belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Araştırma kapsamında, Harran Ovası’nı temsilen 913 pamuk üreticisi ile yüz yüze anketler yapılmış, çiftçi tarlalarının konum bilgileri GPS ile kayıt altına alınmıştır. Pamuk ekimi öncesinde aynı arazilerden toprak örnekleri alınarak laboratuvar ortamında nitrat (NO₃⁻) analizleri gerçekleştirilmiştir. Araştırmada, çiftçilerin beyan ettiği taban ve üst gübre uygulama miktarları, uydu tabanlı gözlemlerle desteklenmiştir. 2024 yılı üretim sezonuna ait Sentinel-2 uydu görüntüleri (Nisan ve Ağustos aylarına ait) analiz edilerek pamuk alanlarının mekânsal dağılımı ve ürün deseni belirlenmiştir. Uzaktan algılama verileri, çiftçi beyanlarıyla birleştirilmiş, elde edilen veriler Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) ortamına aktarılmış ve ArcGIS yazılımı kullanılarak gübreleme alışkanlıkları ile nitrat kirliliği arasındaki mekânsal ilişkiler haritalanmıştır. Elde edilen bulgular, Harran Ovası'nda pamuk tarımında kullanılan azotlu gübre miktarının önerilen seviyelerin ortalama 19 kg/da üzerinde olduğunu göstermektedir. Bu fazladan azot uygulamasının önemli bir kısmı bitkiler tarafından alınamamakta, bu da toprakta biriken nitratın yer altı sularına sızmasına ve çevresel kirlenmeye neden olmaktadır. Ayrıca, gübre uygulama miktarlarının mekânsal dağılımı ile nitrat analiz sonuçları arasında anlamlı korelasyonlar belirlenmiş, yüksek gübre kullanım yoğunluğunun bulunduğu bölgelerde toprak nitrat düzeylerinin de yüksek olduğu tespit edilmiştir. Bu bulgular, dijital tarım teknolojilerinin (uzaktan algılama ve CBS) çiftçi uygulamalarının izlenmesinde ve çevresel risklerin belirlenmesinde etkili bir araç olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma sonuçları, sürdürülebilir pamuk tarımı için gübre yönetimi stratejilerinin yeniden değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir.