ŞANLIURFA’DA CUMHURİYETİN İLK YILLARINDAN GAP BAŞLANGICINA ÜRETİM VE PAYLAŞIM SORUNU

Abstract

Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşundan Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) Eylem Planı’nın başlangıcına kadar olan süreçte ülke ekonomisindeki yapısal dönüşümler ve bu dönüşümlerin Urfa ekonomisine etkileri incelenmiştir. Çalışmanın temel amacı, ulusal düzeyde uygulanan iktisat politikalarının yerel düzeydeki üretim, tüketim ve paylaşım mekanizmalarını nasıl yansıdığını ortaya koymaktır. Araştırma kapsamında makroekonomik göstergeler, nüfus sayımları, tarım ve sanayi envanterleri ile sektörel veriler kullanılarak tarihsel ve karşılaştırmalı bir analiz yöntemi izlenmiştir. Çalışmada, Türkiye’nin tarımdan sanayiye geçiş sürecindeki yapısal dönüşümü ile Urfa’nın bu sürece uyum düzeyi tarım, sanayi ve hizmetler sektörü ekseninde irdelenmiştir. Elde edilen bulgulara göre, Urfa ekonomisinin incelenen dönem boyunca büyük ölçüde tarıma dayalı geleneksel yapısını koruduğu, sanayileşme ve hizmetler sektöründeki gelişmelerin ise Türkiye ortalamasının gerisinde kaldığı tespit edilmiştir. Tarım sektöründe makineleşme ve modernleşme girişimlerinin üretim miktarını artırmasına rağmen, toprak mülkiyetindeki eşitsizlikler, teknik altyapı yetersizliği ve sulama sorunları nedeniyle beklenen refah artışının tabana yayılamadığı görülmüştür. Sanayi sektöründe ise özel sektör yatırımlarının sermaye ve teknik altyapı yetersizliği nedeniyle sınırlı kaldığı, kamu yatırımlarının ise bölgesel eşitsizlikleri gidermede tam anlamıyla yeterli olamadığı belirlenmiştir. Sonuç olarak, Urfa’nın ekonomik gelişim sürecinin ulusal kalkınma hamlelerini geriden takip ettiği, üretim ilişkilerinin feodal yapıdan tam anlamıyla kopamadığı ve bölgenin yapısal sorunlarının çözümünde kamu merkezli büyük ölçekli bölgesel kalkınma projelerinin zorunluluğu ortaya konulmuştur.