Özet:
Türkiye genç deprem faylarının bulunduğu bir konumda bulunmaktadır. Bu faylar yıllar içinde çok büyük Richter ölçeğine sahip depremler meydana getirmiş ve bu depremler sonucu büyük çapta yıkım ve can kaybına neden olmuştur. Türkiye’de yaşanan en şiddetli deprem olan 6 Şubat Kahramanmaraş Pazarcık (Mw: 7.7) ve Elbistan (Mw:7.6) depremleri başta Hatay, Kahramanmaraş ve Adıyaman olmak üzere toplam 11 ilde ağır hasarlara ve can kayıplarına sebep olmuştur. Bu iller arasında yer alan Şanlıurfa’daki hasarlı yapıların incelenmesi il bazında yapılan hasar tespit işlemleri ile bu tespitler neticesinde yıkılan yapılar ve yıkım işlemleri incelemeye alınmıştır. Şanlıurfa Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen hasar tespit çalışmaları ile Şanlıurfa Afet ve Koordinasyon İl Müdürlüğü tarafından yapılan yıkım ve hak sahipliği verileri incelenerek, Şanlıurfa ilindeki hasar almış yapıların hasar durumları ve deprem etkilerinin Şanlıurfa ilindeki durumu genel olarak değerlendirilmiştir. Şanlıurfa ilindeki hasar tespit verileri farklı parametrelere dayalı olarak hasar alan yapıların sınıflandırılması yapılmıştır. Bu sınıflar arası ilişkiler incelenerek gelecekte olabilecek depremler için öncelikli risk azaltma gruplarının belirlenmesi çalışmalarına katkı sağlayacak tespitler sunmak amaçlanmıştır. Yıkım kararı alınan hasarlı yapıların belli parametrelere bağlı olarak yıkım maliyetleri hesaplanması için bazı kabullere değinilmiştir. Şanlıurfa ilindeki hasar verileri ışığında oluşan bu tez çalışmasında deprem sonrası hasar tespitlerde, hasarlı yapıların yıkımlarında ve bu süreçlerden sonra ortaya çıkan hak sahipliği süreçlerinde öneriler geliştirilmiştir. Deprem riski taşıyan bölgelerdeki risk azaltma faaliyetleri için strateji belirlemede belli öneriler geliştirilmiştir. Yaşanan böylesine büyük deprem afetinden sonra hasarın büyüklüğü, nedenleri ve sonrasındaki işlemler incelenerek gelecek yaşanılması muhtemel depremlerde risk taşıyan bölgelerdeki hasarlı yapı risklerini azaltma çalışmalarına katkı sunmak amaçlanmıştır. Elde edilen bulgulardan, yığma ve yaşı 30’dan büyük olan betonarme yapıların, mühendislik hizmeti almadan kırsalda inşa edilen yapıların ve 1975 yönetmeliğine tabi yapıların risk düzeylerinin yüksek olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, kent planlama çalışmalarında ve afet sonrası acil eylem planlarında, yapı enkaz toplanma alanlarının da belirlenmesinin önemi ortaya çıkmıştır.
