DOMATES ÜRETİCİLERİNİN SÖZLEŞMELİ TARIMA İLİŞKİN TUTUM VE DAVRANIŞLARININ İNCELENMESİ; ŞANLIURFA İLİ SİVEREK ÖRNEĞİ

Abstract

Bu çalışma, Şanlıurfa'nın Siverek ilçesindeki domates üreticilerinin sözleşmeli tarıma yönelik tutum ve davranışlarını derinlemesine analiz etmektedir. Araştırmanın temel amacı, üreticilerin sözleşmeli tarım modelini benimseme veya reddetme nedenlerini ortaya koymak ve bu konudaki algılarını, beklentilerini ve karşılaştıkları sorunları tespit etmektir. Tarım sektöründe önemli bir yere sahip olan domates üretiminin, sözleşmeli tarım gibi alternatif modellerle nasıl daha verimli ve sürdürülebilir hale getirilebileceği sorusuna yanıt aranmaktadır. Bu bağlamda, çalışma bulgularının hem yerel yöneticilere hem de politika yapıcılara önemli veriler sunması hedeflenmektedir. Araştırmanın ana materyalini, Siverek ilçesinde domates üretimi yapan 59 çiftçi ile yüz yüze yapılan anketlerden elde edilen veriler oluşturmaktadır. Veri toplama sürecinde, üreticilerin demografik özellikleri, tarımsal faaliyetleri, sözleşmeli tarıma bakış açıları ve bu konudaki memnuniyet düzeylerini ölçmeye yönelik kapsamlı bir soru formu kullanılmıştır. Elde edilen verilerin analizinde ise betimsel istatistikler, güvenilirlik analizi için Cronbach's Alpha katsayısı, değişkenler arasındaki ilişkileri incelemek için faktör analizi, gruplar arası karşılaştırmalar için T-testi ve ANOVA, değişkenlerin etkisini belirlemek için ise çoklu doğrusal regresyon analizi gibi ileri istatistiksel yöntemlerden yararlanılmıştır. Bu yöntemler sayesinde, üreticilerin tutumlarını etkileyen temel faktörler ve bu faktörlerin birbirleriyle olan ilişkileri nicel olarak ortaya konulmuştur. Çalışmanın bulguları, Siverek'teki domates üreticilerinin genel olarak sözleşmeli tarıma karşı mesafeli bir duruş sergilediğini göstermektedir. Üreticilerin büyük bir çoğunluğunun (%96,6) erkek olduğu, yaş ortalamasının 42,73 olduğu ve önemli bir kısmının (%57,6) herhangi bir sosyal güvencesinin bulunmadığı tespit edilmiştir. Ayrıca, çiftçilerin sadece %37,3'ünün bir çiftçi örgütüne üye olması, örgütsüz ve dağınık bir yapının hâkim olduğunu göstermektedir. Faktör analizi sonuçlarına göre, üreticilerin sözleşmeli tarıma yönelik olumsuz tutumlarının arkasında dört temel sorun yatmaktadır: Finansal ve Maliyet Baskısı, Pazarlama ve Tahsilat Sorunları, Piyasa Yapısı Sorunları ve Fiyat İstikrarsızlığı. Özellikle, üreticilerin en çok şikâyet ettiği konuların başında, sözleşmeli tarım modelinde fiyatların önceden belirlenmesidir. Regresyon analizi ise yaş, eğitim durumu ve çiftçi örgütü üyeliği gibi faktörlerin, üreticilerin sözleşmeli tarıma yönelik tutumlarını istatistiksel olarak anlamlı düzeyde etkilediğini ortaya koymuştur. Genç, eğitimli ve örgütlü çiftçilerin sözleşmeli tarıma daha olumlu yaklaştığı belirlenmiştir. Üreticiler için en büyük caydırıcı faktör, pazar ve fiyat garantisinin olmamasıdır. Bu doğrultuda, çalışmada sözleşmeli tarımın bölgede yaygınlaştırılması için bir dizi öneri sunulmaktadır. Bu öneriler arasında; adil ve şeffaf bir fiyatlandırma mekanizmasının oluşturulması, sözleşme süreçlerinin devlet tarafından denetlenmesi, üreticilere sosyal güvence sağlanması ve çiftçi örgütlerinin güçlendirilerek pazarlık güçlerinin artırılması gibi adımlar yer almaktadır. Bu politikaların hayata geçirilmesiyle, hem üreticilerin gelirlerinin artırılması hem de bölgedeki tarımsal üretimin sürdürülebilirliğinin sağlanması hedeflenmektedir.