Özet:
Poliploidi, bitkilerde kromozom sayısının katlanmasıyla ortaya çıkan; hücre, doku ve organlarda önemli morfolojik ve fizyolojik değişimlere yol açan bir ıslah yöntemidir. Anaç ıslahında poliploidi, stres toleransının artırılması, büyüme karakterlerinin düzenlenmesi ve aşı uyumunun iyileştirilmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda antimitotik ajanlar kullanılarak poliploidi indüksiyonu, meyve türlerinde yeni ve üstün anaçların geliştirilmesine yönelik etkili bir yöntem olarak değerlendirilmektedir. Bu çalışma, Pistacia atlantica Desf. (Atlantik sakızı) tohumlarında orizalinin farklı doz ve uygulama sürelerinin poliploidi teşviki üzerindeki etkilerini belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Küresel ölçekte artan antepfıstığı anacı gereksiniminin karşılanmasına katkı sağlamak hedefiyle, çimlenmiş Atlantik sakızı tohumlarına kotiledon döneminde 50, 100 ve 200 µM orizalin dozları 24, 48 ve 96 saat sürelerle uygulanmıştır. Orizalin uygulamalarının etkileri; sürgün ucu canlılık oranı, sürgün uzunluğu ve çapı gibi morfolojik özelliklerin yanı sıra stoma yoğunluğu, stoma boyutları ve stoma bekçi hücrelerindeki kloroplast sayıları gibi anatomik ve sitolojik parametreler üzerinden değerlendirilmiştir. Ayrıca, poliploidi indüksiyonunun doğrulanması amacıyla flow sitometri (FC) analizleri gerçekleştirilmiştir. Elde edilen sonuçlar, orizalin uygulamalarının tüm doz ve sürelerde sürgün ucu canlılık oranlarını kontrol grubuna kıyasla azalttığını, bu azalmanın özellikle yüksek doz ve uzun süreli uygulamalarda daha belirgin olduğunu göstermiştir. Orizalin uygulamaları sürgün uzunluğu ve sürgün çapında da azalmaya neden olmuş, vejetatif gelişimin baskılandığı belirlenmiştir. Stoma analizleri sonucunda, uygulamalarla birlikte stoma yoğunluğunun azaldığı, buna karşılık bazı uygulamalarda stoma uzunluğu ve genişliğinde artış meydana geldiği saptanmıştır. Stoma bekçi hücrelerindeki kloroplast sayıları ise kontrol grubuna kıyasla bazı uygulamalarda artış göstermiştir. Kloroplast sayımı ile poliploidiye işaret eden örneklerde yapılan flow sitometri analizleri sonucunda, 200 µM dozunda 96 saat süreyle uygulama yapılan bitkide bir adet miksoploid birey tespit edilmiştir. FC analizlerinden elde edilen bulgular, kloroplast sayımı sonuçlarıyla paralellik göstermiştir. Sonuç olarak, Pistacia atlantica anaçlarında orizalin uygulamaları ile poliploidi indüksiyonunun mümkün olduğu, ancak başarı oranının düşük olduğu ve uygulama doz ile sürelerinin anaç canlılığı ile poliploidi oluşumu arasında hassas bir denge gerektirdiği anlaşılmıştır.
