Özet:
Bu araştırmanın amacı, Uluslararası Öğrenci Başarı Değerlendirme Programı (PISA 2022) verilerine göre Türkiye’deki öğrencilerin matematik okuryazarlığını etkileyen faktörleri belirlemektir. Araştırmada bireysel, ailesel, okul temelli ve sosyoekonomik değişkenlerin öğrencilerin matematik performansına etkileri incelenmiştir. Çalışma ilişkisel tarama modelinde desenlenmiştir. Araştırmanın evrenini PISA 2022 Türkiye örnekleminde yer alan 15 yaş grubu öğrenciler oluşturmaktadır. Veriler, PISA 2022 öğrenci anketi ve matematik okuryazarlığı testi sonuçlarından elde edilmiştir. Analizlerde tanımlayıcı istatistikler, çoklu doğrusal regresyon ve aşamalı doğrusal modelleme (HLM) teknikleri kullanılmıştır. Elde edilen bulgular, öğrencilerin matematik okuryazarlığını en güçlü biçimde yordayan değişkenlerin sosyoekonomik düzey, okul iklimi, öğretmen desteği, dijital kaynak erişimi ve matematiğe yönelik tutum olduğunu göstermektedir. Ailesel değişkenler incelendiğinde, ebeveyn eğitim düzeyi ve evdeki öğrenme kaynaklarının varlığı matematik performansında anlamlı farklar oluşturmaktadır. Okul düzeyinde ise öğretmen niteliği, öğrenme ortamının kalitesi ve okulun sosyoekonomik bileşimi belirleyici faktörler olarak öne çıkmaktadır. Bulgular, öğrencilerin yalnızca bilişsel becerilerinin değil, aynı zamanda duyuşsal ve çevresel faktörlerin de başarı üzerinde etkili olduğunu ortaya koymaktadır. PISA 2022 sonuçları Türkiye’nin ortalama puanında önceki yıllara kıyasla sınırlı bir artış olduğunu göstermektedir; ancak üst düzey yeterliklere ulaşan öğrenci oranı hâlâ düşük seviyededir. Araştırma sonuçları, eğitim sisteminde fırsat eşitliğinin sağlanması, öğretim programlarının PISA çerçevesine uygun biçimde viii güncellenmesi ve öğretmenlerin ölçme-değerlendirme yeterliklerinin güçlendirilmesi gerektiğini göstermektedir. Bu yönüyle çalışma, Türkiye’de matematik okuryazarlığının geliştirilmesine yönelik eğitim politikaları için veri temelli öneriler sunmaktadır.
