http://hdl.handle.net/11513/10 Sosyal Bilimler Enstitüsü'ne ait koleksiyonları içerir. Wed, 08 Apr 2026 13:14:54 GMT 2026-04-08T13:14:54Z http://hdl.handle.net/11513/4439 İMAM EŞ‘ARÎ'NİN MU‘TEZİLE ELEŞTİRİSİ BOZTEPELİ, ENES Bu çalışma, Ehl-i sünnet kelâmının teşekkül sürecinde merkezî bir konumda değerlendirilebilecek olan İmam Ebû’l-Hasan el-Eş‘arî’nin Mu‘tezile’ye yönelik eleştirilerini tarihî ve fikrî açıdan incelemeyi amaçlamaktadır. Yine bu araştırma İmam Eş‘arî’nin uzun süre mensubu olduğu Mu‘tezile’den ayrılışının sebepleri ve entelektüel gerekçeleri, bu ayrılış sonucunda onun yaşamış olduğu düşünsel dönüşüm ve değişimin boyutlarını açıklamayı hedeflemektedir. Yine bu çalışma, İmam Eş‘arî’nin kendi dönemi içindeki ilmî çevre, hocaları ve entelektüel muhit ile birlikte ele alınarak; onun Mu‘tezile’den kopuşunun sebeplerini, kopuşun yöntemsel ve akidevi sonuçlarını ve bunun Ehl-i sünnet kelâmının şekillenmesindeki rolünü açıklamaya yöneliktir. Çalışma, giriş ve dört bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde, İmam Eş‘arî öncesi dönemin ilmî atmosferi, Mu‘tezile’nin genel yapısı, Ashâbü’l-hadîs/Selefiyye ve Küllâbiyye ekollerinin genel özellikleri ele alınmıştır. Birinci bölümde, İmam Eş‘arî’nin hayatı, eserleri, ilmî çevresi ve Mu‘tezile’den ayrılış süreci klasik ve çağdaş kaynaklar ışığında incelenmiş; bu dönüşümün kelâm tarihi açısından taşıdığı anlam tartışılmıştır. İkinci bölümde, “Tevhîd İlkesi Bağlamında Mu‘tezile Eleştirisi” kapsamında Allah’ın zatı ve sıfatları, rü’yetullah ve Kur’an’ın yaratılması meseleleri üzerinden İmam Eş‘arî’nin teolojik yaklaşımı analiz edilmiştir. Üçüncü bölümde, “Adalet İlkesi Bağlamında Mu‘tezile Eleştirisi” başlığı altında insan fiilleri, hüsün– kubuh, istitâat ve lutuf kavramları karşılaştırmalı biçimde değerlendirilmiştir. Dördüncü bölümde ise “Diğer İlkeler Bağlamında Mu‘tezile Eleştirisi” çerçevesinde va‘d ve vaîd, büyük günah, şefaat, tövbe, imâmet ve emir bi’l-ma‘rûf ilkeleri ele alınmıştır. Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11513/4439 2025-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11513/4438 KUR’AN BAĞLAMINDA SÛFÎLERİN İNSAN ANLAYIŞI: HİCRÎ İLK ÜÇ ASIR ÖRNEĞİ AYDIN, MEHMET NURULLAH İnsanlık tarihi boyunca insan üzerinde birçok bilim dalı farklı tezler, görüşler ileri sürmüşlerdir. Her düşünce ekolu, her din, her inanç ve her inanış insanı birçok yönüyle ele alarak kendi düşünce ve anlayışına göre bir değerlendirmede bulunmuştur. Diğer taraftan Allah, insanı yaratıktan sonra kendisini başıboş bırakmayarak nasıl yaşayacağına dair hayat ilkelerini ortaya koyarak insanı, “insanca” yaşamanın gerçeğine yönlendirmiştir. Kur’an’ın asıl hedefi de insanın Hakk’ın muradına göre yaşayacağı bir yolu ona göstermektir. İnsanın ontolojik olarak fıtratı da pak ve temizdir. Nitekim Allah, insanı en güzel şekilde yaratmış ve ona varlıklar hiyerarşisinde zirveye yerleceşek potansiyeli de vermiştir. Fakat imtihan gereği insan, kendisini ilâhî yaratılış hakikatinden uzaklaştıracak bir takım olumsuz hasletleri de Hak çizgisinde sapınca her an ortaya koyacak bir varlıktır. Kur’an da insanın bu menfî sıfatlarını birçok âyet ile haber vermektedir. Kur’an’a göre insanın yapısında bulunan başlıca olumsuzluklar; zayıflık, helu’luk (açgözlülük, bencillik), acelecilik, cimrilik, nankörlük, ümitsizlik, cahillik, cedel/muhalefet ve zalimliktir. Bu çalışmada; insanda bulunan bu hasletler, öncelikle kelime olarak morfolojik açıdan tahlil edildi. Bunların Kur’an’da sayı ve yapı bakımından kullanımları hakkında bilgi verildi. İlk dönem sûfîler esas alınarak insanın bu özellikleri açıklandı. Bununla birlikte bir kavram olarak “insan” ele alındı. Bu bağlamda insanı ontolojik ve epistemolojik olarak inceleyen felsefe biliminin insan konusundaki genel görüşü anlatıldı. Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11513/4438 2025-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11513/4432 ÖMER EBU RİŞE VE ŞİİRLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME HAZNEVİ, MUHAMMED MALİK Araştırma bir giriş, dört ana bölüm ve bir sonuçtan oluşmaktadır. Birinci bölüm, şair Ömer Ebu Rişe’nin hayat hikâyesini ele almakta; onun yetiştiği çevreyi, eğitimini, yaşam evrelerini ve bu evreleri kuşatan toplumsal, siyasal ve kültürel koşulları incelemektedir. Ayrıca, modern Arap şiiri içindeki yerini, gelenek ile yenilik arasındaki köprü rolünü ve şiirsel-fikrî tecrübesi sayesinde kazandığı edebî konumunu ortaya koymaktadır. İkinci bölüm, şairin şiir konularını ve temalarını aşk, vatan, tasvir ve mersiye ele almakta; onun duygusallık ile sorumluluk bilincini nasıl birleştirdiğini ve ümmetin duygularını hem geleneksel hem çağdaş bir sanat biçiminde nasıl ifade ettiğini vurgulamaktadır. Üçüncü bölüm, şiirlerinde biçim ve üslup özelliklerini incelemekte; Arap şiir geleneğiyle ilişkisini, yenilikçi ve modern yönelimlerini, dilsel ve üslupsal özelliklerini, imgelem ve sembolizmini, edebî sanatlarını; ayrıca içsel müziğini, vezin ve kafiye yapısını analiz etmektedir. Dördüncü bölüm, karşılaştırma ve etkiler konusuna odaklanmakta; onun şiirini döneminin önde gelen şairleriyle karşılaştırmakta, Batı kültürünün sanat anlayışı üzerindeki etkilerini incelemekte ve eserlerinin Türk edebiyatı ile dünya edebiyatındaki yankılarını ortaya koymaktadır. Sonuç kısmı ise, araştırmanın ulaştığı en önemli bulguları ve sonuçları özetleyerek, Ömer Ebu Rişe’nin hem sanatsal hem düşünsel derinliğiyle modern Arap şiirinin önde gelen öncülerinden biri olduğunu vurgulamaktadır. Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11513/4432 2025-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11513/4429 YEREL YÖNETİM ÇALIŞANLARININ DÖNÜŞTÜRÜCÜ LİDERLİK VE MİSYON DEĞERİ ALGISININ KAMU HİZMETİ MOTİVASYONU ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: AMPİRİK BİR ÇALIŞMA AKCA, HAKAN Bu çalışma, modern liderlik yaklaşımlarından olan dönüştürücü liderliğin ve çalışılan kurumun misyonuna yönelik duyulan ilginin derecesini ifade eden misyon değerinin kamu hizmeti motivasyonu (KHM) üzerindeki etkisini araştırma amacını taşımaktadır. Bu açıdan Türkiye’de anayasal düzeyde kabul edilen yerel yönetim birimlerinden olan belediyeler çalışma kapsamına alınmış olup, ulaşılabilir çalışma evreni olarak Pamukkale Belediyesi ve Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi çalışanları seçilmiştir. Nicel araştırma yönteminin uygulandığı çalışmada, iki ayrı örneklemden anket yoluyla toplanan verilere ilişkin analizler SPSS ve AMOS programları kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmada literatürde yeterince tanınırlığı ve bilgi birikimi bulunan bir ölçeğin kullanılması amacı güdülerek daha önce uyarlama çalışması yapılmış olan “Dönüştürücü Liderlik Ölçeği” ve “Kamu Hizmeti Motivasyonu Ölçeği” ile bu çalışma kapsamında Türkçe uyarlama çalışması yapılan “Misyon Değeri Ölçeği” kullanılmıştır. Araştırmada kullanılan “Dönüştürücü Liderlik Ölçeği”ve “Kamu Hizmeti Motivasyonu Ölçeği” için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yapılarak ilgili değerlendirmeler neticesinde ölçüm araçlarının güvenilir olduğu sonucuna ulaşılmıştır. “Misyon Değeri Ölçeği” için ise “psikolinguistik incelenmesi (dil uyarlaması)” ve “psikometrik özelliklerin incelenmesi (güvenirlik ve geçerlik)” aşamaları gerçekleştirilmiştir. Uyarlama aşamaları çerçevesinde ölçeğe ilişkin Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yapılarak ilgili değerlendirmeler neticesinde 4 maddeden oluşan tek boyutlu “Misyon Değeri Ölçeği”nin Türk kültüründe kamu görevlilerinin kurumsal misyona yönelik atfettikleri değer algılarını ölçmede geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğu kanıtlanmıştır. Araştırma sonucunda kamu hizmeti motivasyonunun hem dönüştürücü liderlik hem de misyon değeri ile anlamlı şekilde pozitif yönlü ilişkiye sahip olduğu her iki örneklemde ortaya koyulmuştur. Ayrıca misyon değerinin dönüştürücü liderlik ile anlamlı şekilde pozitif yönlü ilişkiye sahip olduğu her iki örneklemde tespit edilmiştir. Araştırmanın ana amacı çerçevesinde Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi örnekleminde dönüştürücü liderlik alt boyutlarından “bireysel ilgi gösterme” boyutunun kamu hizmeti motivasyonunun “empati ve fedakârlık” alt boyutu üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir. Ancak Pamukkale Belediyesi örnekleminde dönüştürücü liderliğin kamu hizmeti motivasyonu üzerinde etkisinin bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Misyon değerinin ise çalışanların kamu hizmeti motivasyonu (“kamu yararı” ve “empati ve fedakârlık”) düzeyleri üzerinde istatistiksel olarak anlamlı şekilde etkisinin olduğu her iki örneklemde tespit edilmiştir. Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11513/4429 2025-01-01T00:00:00Z