YANIKLI ÇOCUKLARIN EBEVEYNLERİNDE ALGILANAN STRES VE UYKU KALİTESİ ARASINDAKİ İLİŞKİ: ÇOCUĞUN PSİKOSOSYAL DURUMUNUN ARACI ETKİSİ

Abstract

Araştırmada yanıklı çocukların ebeveynlerinde algılanan stres ve uyku kalitesi arasındaki ilişkide çocuğun psikososyal durumunun aracı etkisi incelenmiştir. Araştırma, tanımlayıcı ve kesitsel bir araştırma özelliği taşımaktadır. Çalışma, Diyarbakır ilinde Gazi Yaşargil Eğitim ve Araştırma Hastanesi Yanık Merkezinde tedavi gören, ilk kez yanık yaralanması olan 3-16 yaş arasındaki çocukların ebeveynleri ile gerçekleştirilmiştir. Örnekleme alınacak ebeveyn sayısı G Power ile yapılan güç analizine göre belirlenmiş olup 100 ebeveyn üzerinden veri toplanmıştır. Araştırmanın verileri “Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ), Algılanan Stres Ölçeği (ASÖ), Güçler ve Güçlükler Anketi” ölçme araçlarıyla yüz yüze toplanmıştır. Veriler, IBM SPSS V23 ve AMOS V24 ile analiz edilmiştir. Yapılan analiz sonucunda, yanıklı çocukların ebeveynlerinde stres düzeyi, çocuğun psikososyal durumu ve uyku kalitesi gibi değişkenlerin genel olarak yönetilebilir sınırlar içinde seyrettiği görülmüştür. Fark testleriyle ilgili bulgular incelendiğinde ebeveynin yaşı, ebeveyne göre (anne-baba), halen yaşanılan sosyal çevre, anne eğitim durumu, aylık gelir durumu, çalışma durumu, hastadaki yanık derecesi özelliklerinin ölçek değerleri üzerinde anlamlı bir etki oluşturmadığı belirlenmektedir. Çocuk sayısının artmasıyla birlikte ebeveynlerin algıladığı stres düzeyinin yükseldiği ancak bu durumun uyku kalitesi veya psikososyal güçlük düzeyine anlamlı şekilde yansımadığı görülmüştür. Benzer durum hastadaki yanık yüzdesi özelliğinde de tespit edilmiştir. Hastadaki yanık türü özelliğine göre ebeveynlerin algıladıkları stres ve uyku kalitesi puanlarında farklılaşma olmazken toplam güçlük puanlarında istatistiksel yönden anlamlı farklılık tespit edilmiş olup temas yanığı olan çocukların ebeveynlerinin daha fazla güçlük yaşadığı belirlenmiştir. Hastanede yatış süresi, hastanın cinsiyeti klinik faktörler ölçüm değerlerinde belirleyici bir rol oynamazken; çocuğun yanığının oluştuğu yaşın, özellikle 3–5 yaş grubu için ebeveyn tarafından bildirilen güçlük puanlarında anlamlı fark yarattığı saptanmıştır. Hastanın yatarak tedavi görmesi, ameliyat geçirmesi ve yanık durumu ebeveyn stres düzeyini artıran faktörler arasında yer almakta ancak bu faktörler, uyku kalitesi ve güçlük puanları üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etki göstermemektedir. Değişkenler arası ilişkilere bakıldığında; ebeveynin algıladığı stres ile çocuğun psikososyal durumu ve uyku kalitesi arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmadığı tespit edilmiştir. Bulgulara göre yanıklı çocukların ebeveynlerinde algılanan stres düzeyi ile uyku kalitesi arasında doğrudan veya çocuğun psikososyal durumu aracılığıyla dolaylı bir ilişki bulunmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.