OTİZM SPEKTRUM BOZUKLUĞU OLAN ÇOCUKLARDA DESTEK EĞİTİM PROGRAMLARININ HİPOTALAMUS-HİPOFİZ-ADRENAL EKSEN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ

Abstract

Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB), sosyal etkileşim ve iletişimde güçlüklerle karakterize, çeşitli eşlik eden bozukluklarla birlikte görülebilen bir nörogelişimsel bozukluktur. Bu bozuklukta hipotalamo-pitüiteradrenal (HPA) eksen aktivitesi ve kortizol-melatonin etkileşimindeki bozulmaların, sirkadiyen ritim, uyku ve sosyal iletişim güçlükleriyle olan ilişkisi tam olarak bilinmemektedir. Bu tez çalışmasın amacı, OSB’li çocuklara uygulanan özel destek eğitim seanslarının, diurnal kortizol-melatonin ritmi üzerindeki etkisini fizyolojik açıdan değerlendirmektir. Çalışmaya, DSM-5 tanı kriterine göre OSB teşhisi konmuş erkek ve kız çocukları (yaş= 6-12; n= 22) dahil edildi. Destek eğitimi alınan aynı gün içinde dört tükürük örneği toplandı; (1) akşam uyumadan önce, (2) sabah uyandıktan sonra 30.dakikada, (3) 40 dakikalık öğleden sonra destek eğitimi başında ve (4) destek eğitimi sonunda. Tüm örneklerden kortizol ölçümü, akşam örneklerinden ise melatonin ölçümü ELISA yöntemiyle yapıldı. Katılımcıların sosyodemografik özellikleri ve destek eğitim terapisi bilgileri kaydedildi. Tüm katılımcılara Sosyal İletişim Ölçeği (SCQ), Karolinska Uyku Günlüğü (KSD) ölçekleri uygulandı. Sabah kortizol seviyesi, akşam kortizol seviyesine göre daha yüksekti (p0,05). Sosyal beceri eğitimi alanlarda uyku kalitesinin düşük iken, ergoterapi eğitimi alanlarda daha yüksekti (p< 0,05). Bu tez çalışması, OSB'li çocuklara yönelik destek eğitim programlarının nöroendokrin profil üzerindeki etkisini biyolojik belirteçler aracılığıyla inceleyen sınırlı sayıdaki çalışmadan biridir. Elde edilen bulgular, OSB'li çocuklarda kortizolün sirkadiyen ritminin korunduğunu ve destek eğitim terapi seansının akut bir kortizol yanıtı tetiklemediğini gösterdi. Haftalık terapi seanslarının artması kortizol seviyesini azaltırken, uyku süresini artırdı. Yaş ilerledikçe sabah kortizolü azaldı. OSB’de beklenenin aksine melatonin seviyeleri ile uyku süresi arasındaki ters ilişki bulundu.