ŞEYH MUHAMMED KERBELÂYÎ’NİN HAYATI VE TASAVVUFÎ ANLAYIŞI

Abstract

Bu çalışma, 1302/1885 yılında Diyarbakır’ın Çınar ilçesine bağlı Aktepe köyünde doğan Şeyh Muhammed Kerbelâyî’nin hayatı ve tasavvufî şahsiyetini incelemektedir. İlk eğitimini Aktepe Medresesi’nde alan Kerbelâyî, manevî terbiyesini Nakşibendiyye Tarikatı bünyesinde tamamlamış, amelde Şâfiî, itikadda Eş‘arî çizgiyi benimseyen mutasavvıf, şair ve âlim kimliğiyle temayüz etmiştir. Tasavvuf anlayışı ilâhî aşk, cezbe ve vuslat merkezli olup, özellikle Şahı Nakşibend ve Mevlânâ Hâlid’e bağlılığı çerçevesinde şekillenmiştir. Tasavvufî düşüncesinde belirgin bir Ehl-i beyt sevgisi dikkat çekmektedir. Yoğun cezbe ve istiğrak hâli sebebiyle şeyhlik makamını üstlenmemiştir. Şeyh Said Hadisesi sürecinde iki yıl sürgün hayatı yaşayan Kerbelâyî, sürgün sonrası ömrünün son dönemini Diyarbakır merkez Bağlar ilçesine bağlı Tavşantepe (Çûllî) köyünde geçirmiş ve burada vefat etmiştir. Kerbelâyî, tasavvufî şiir sahasında mümtaz bir konuma sahip olup bölgesel tasavvuf geleneğinde önemli bir şahsiyet olarak değerlendirilmektedir.