FARKLI SULAMA SEVİYELERİNDE BİYOGAZ BULAMACI VE KİMYASAL GÜBRE UYGULAMALARININ PAMUK BİTKİSİNİN (GOSSYPİUM HİRSUTUM L.) FİZYOLOJİSİ, BİYOKİMYASI, VERİM PARAMETRELERİ VE TOPRAK KALİTESİ ÜZERİNE ETKİLERİ

Abstract

Bu çalışma, 2024 ve 2025 yıllarında Şanlıurfa koşullarında farklı sulama seviyeleri (I1, I2, I3) ile gübreleme uygulamalarının (Kontrol, Kimyasal-N, Biyogaz Bulamacı-B) pamukta toprak özellikleri, bitki gelişimi, besin elementi içerikleri, verim ve lif kalitesi üzerine etkilerini belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Deneme, tesadüf blokları bölünmüş parseller desenine göre kurulmuş ve Fiona pamuk çeşidi kullanılmıştır. Deneme yıllarına ait iklimsel farklılıklar ile sulama ve gübreleme interaksiyonları, incelenen parametreler üzerinde belirleyici olmuştur. Toprak pH’ı uygulamalardan etkilenmezken, EC değerleri özellikle ilk yılda sulama ve gübre interaksiyonundan önemli düzeyde etkilenmiş ve en yüksek değer I1*N uygulamasında belirlenmiştir. Toprak kireç içeriği her iki yılda da I2*B uygulamalarında artmıştır. Toprak azot formlarında, NH4 + ve NO3 - içerikleri bakımından en yüksek değerler her iki yılda I2*B uygulamasında görülmüştür. Toprak biyolojik aktivitesinin göstergeleri olan katalaz ve üreaz enzim aktiviteleri çalışmanın her iki yılında da I2*B ve I3*B uygulamalarında artış göstermiştir. Dehidrogenaz enzim aktivitesi birinci yıl I1*N, ikinci yıl ise I1*B interaksiyonunda değişkenlik göstermiştir. Bitki gelişimi bakımından, bitki boyu sulama düzeyinin artmasıyla yükselmiş ve en yüksek değerler kimyasal gübre uygulamalarında elde edilmiştir. Biyokütle parametrelerinde erken dönemde I2*B, ileri dönemde ise I3*N interaksiyonu etkili olmuştur. SPAD değeri her iki yılda da en yüksek I2*N interaksiyonunda belirlenmiştir. Bitki besin elementi içerikleri incelendiğinde, N, B, Mn ve Na konsantrasyonları I2*N’de; Al, Ca, Cu, K, Mg, Fe ve Si konsantrasyonları ise I3*B interaksiyonunda en yüksek değerleri göstermiştir. Verim bileşenlerinde en yüksek koza sayısı I2*B ve I3*N, koza ağırlığı ise I3*B uygulamalarında belirlenmiştir. Kütlü pamuk verimi her iki yılda da en yüksek I2*N interaksiyonunda elde edilmiştir (2024: 543,97 kg/da; 2025: 574,00 kg/da). Buna karşın, lif kalite özellikleri uygulamalardan önemli düzeyde etkilenmemiştir. Sonuç olarak, sulama düzeyleri ile farklı gübre uygulamaları pamukta toprak özellikleri, bitki gelişimi ve verim üzerinde belirleyici olmuş; özellikle uygun su ve besin yönetiminin birlikte uygulanması üretim performansını artırmıştır. Elde edilen bulgulara göre, pamuk yetiştiriciliğinde sulama ve gübreleme stratejilerinin entegre biçimde planlanmasının hem verim hem de toprak özelliklerinin sürdürülebilirliği açısından önemli olduğunu göstermiştir.