Prosopis farcta (ÇETİ) BİTKİSİNDEN GALAKTOMANNAN ÜRETİMİ VE GÜMÜŞ NANOPARTİKÜLLERİN YEŞİL SENTEZİ

Abstract

Prosopis farcta, Fabaceae familyasına ait, küçük ve dikenli bir çalı türü olup Türkiye’de ilk kez Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde tespit edilmiş, zamanla Akdeniz ve Doğu Anadolu bölgelerine doğru yayılım göstermiştir. Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde doğal olarak yetişmesine rağmen, sahip olduğu yüksek biyolojik ve teknolojik potansiyele karşın yeterince değerlendirilememiştir. Bu çalışmada, Şanlıurfa, Diyarbakır ve Mardin illerinde yer alan 60 farklı lokasyondan toplanan P. farcta baklalarının taze ve kuru formlarının fizikokimyasal özellikleri incelenmiş; ayrıca kuru baklalar çekirdek ve mezokarp kısımlarına ayrılarak ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Fenolik madde içeriğinin taze baklalarda 141–150 mg GAE/g aralığında olduğu, kurutma işlemi sonrası bu değerin 350–374 mg GAE/g seviyelerine yükseldiği belirlenmiştir. Benzer şekilde, antioksidan aktivitenin taze baklalarda 6.09–290.29 µmol Trolox/g, kuru baklalarda ise 34.64–743.66 µmol Trolox/g aralığında değiştiği tespit edilmiştir. Bu sonuçlar, kurutma işleminin P. farcta baklalarının biyoaktif bileşen içeriğini ve antioksidan kapasitesini önemli ölçüde artırdığını göstermektedir. Çekirdek kısmında yer alan endospermden etanol çöktürme yöntemiyle galaktomannan izole edilmiş ve elde edilen P. farcta galaktomannanı (PFG), ticari keçiboynuzu gamı (LBG) ile karşılaştırılarak fizikokimyasal ve fonksiyonel özellikleri açısından değerlendirilmiştir. PFG’nin nem, kül, protein, yağ ve karbonhidrat içerikleri sırasıyla %8.60, %0.75, %1.00, %0.47 ve %89.09 olarak belirlenirken; LBG için bu değerler sırasıyla %7.67, %0.93, %5.29, %1.00 ve %85.11 olarak saptanmıştır. PFG ve LBG örneklerinin mannoz:galaktoz (M:G) oranları sırasıyla 1.69:1 ve 3.30:1 olarak belirlenmiştir. Yapısal karakterizasyon FTIR, XRD ve SEM analizleri ile gerçekleştirilmiştir.Baklanın mezokarp kısmından elde edilen özüt kullanılarak farklı sıcaklık, süre ve bitki konsantrasyonlarında gümüş nanopartiküller (AgNP) yeşil sentez yöntemiyle üretilmiş ve UV-Vis, FTIR, XRD ve SEM analizleri ile karakterize edilmiştir. Sentezlenen AgNP’lerin Staphylococcus aureus, Streptococcus pyogenes, Escherichia coli ve Pseudomonas aeruginosa gibi patojen mikroorganizmalar üzerinde belirgin antimikrobiyal aktiviteye sahip olduğu belirlenmiştir. Mezokarp kısmı ince öğütülerek un formuna dönüştürülmüş ve elde edilen P. farcta ununun nem, kül, protein, yağ ve karbonhidrat içerikleri sırasıyla %8.27, %4.78, %10.40, %1.69 ve %74.86 olarak belirlenmiştir. Optimizasyon programı kullanılarak P. farcta unu ve pirinç unu uygun oranlarda birleştirilmiş ve glutensiz muffin formülasyonu geliştirilmiştir. Üretilen muffinlerin fiziksel, kimyasal, tekstürel ve duyusal analizleri sonucunda, %82.75 pirinç unu + %17.25 P. farcta unu içeren formülasyonun, %100 pirinç unu ve %50 pirinç unu + %50 P. farcta unu içeren örneklere kıyasla üstün özellikler sergilediği tespit edilmiştir.Sonuç olarak bu çalışma, P. farcta’nın çekirdek ve mezokarp bölümlerinin galaktomannan üretimi, yeşil sentez nanopartikül uygulamaları ve glutensiz ürün geliştirme açısından önemli bir potansiyele sahip olduğunu ortaya koymakta; bitkinin fonksiyonel gıda ve biyoteknolojik uygulamalardaki değerini bilimsel olarak desteklemektedir.