BOZOVA-YAYLAK OVASINDA SULU TARIM İŞLETMELERİNİN EKONOMİK ANALİZİ

Abstract

Bu çalışmanın amacı; GAP kapsamında yer alan Bozova-Yaylak Ovası’nda tarımsal üretimde kullanılan suyun ekonomik değerinin belirlenmesi ve araştırma alanındaki su fiyatlandırması, su işletmeciliği, sulama ile ilgili yaşanan sorunların tespit edilmesidir. Bozova Yaylak Ovası’nın çalışma alanı olarak seçilmesinin temel gerekçesi, sulama faaliyetlerinin yaygın olarak uygulandığı ve farklı ürünlerin tarımsal üretiminin gerçekleştirildiği alanlardan biri olmasıdır. Araştırmanın ana materyalini Yaylak ovası sulama alanı içinde yer alan 38 yerleşim yerinde yapılan anket çalışmasıyla elde edilen veriler ve ikincil veriler oluşturmaktadır. Örneklem hacmi basit tesadüfi örnekleme yöntemiyle %95 güven sınırı ve %5 hata payı ile belirlenmiştir. Çalışmada, Frekans ve Tek Yönlü Varyans Analizi, Sıralı Regresyon Analizi, Korelasyon Analizi ve Kruskall Wallis H kullanılarak araştırma ait bulgular elde edilmiştir. Bozova-Yaylak Ovası’nın 2022 yılı ürün deseni için tarımsal üretimin su bazlı ekonomik analizi gerçekleştirilmiştir. Çalışma sonucuna göre; sulanan alanda tüm ürün gruplarına dayalı ürün desenleri birlikte değerlendirildiğinde, 2022 yılı gayri safi üretim değeri açısından tarla bitkileri 427.877.254,72 TL (25.853.610,56 $) ve 63.716,49 TL/ha (3.849,94 $/ha); sebze 15.332.056,20 TL (926.408,23 $) ve 228.359,49 TL/ha (13.798,16 $/ha); Meyve 454.818.648,66 TL (27.481.489,35 $) ve 126.112,21 TL/ha (7.620,07 $/ha) olarak hesaplanmıştır. Bu verilere bağlı olarak araştırma sahasının toplam gayri safi üretim değeri 898.027.959,58 TL (54.261.508,13 $) ve 86.440,77 TL/ha (5.223,01 $/ha) olarak hesaplanmıştır. Net gelir açısından tarla bitkileri 96.750.433,66 TL (5.845.947,65 $), sebze 8.058.647,40 TL (486.927,34 $) ve meyve 301.113.536,78 TL (18.194.171,41 $) olarak hesaplanmıştır. Sahanın toplam net geliri 405.922.617,84 TL (24.527.046,40$) ve 39.072,57 TL/ha (2.360,88 $/ha) olarak hesaplanmıştır. Nispi karı ise 2,10 olarak hesaplanmıştır. Gayri safi üretim değeri açısından araştırma sahasının ortalama 1 m3 suyunun ekonomik değeri 5,48 TL (0,33 $) olarak hesaplanırken, net gelire göre değeri ise 2,48 TL (0,15 $) olmuştur. Buna bağlı olarak tüm ürün deseninin bitki su ihtiyacı 8.503,11 m3 /ha iken, kullanılan sulama suyu miktarı 15.772,79 m3 /ha hesaplanmıştır. Elde edilen sonuçlar özellikle suyun sektörel kullanım amacıyla yapılacak olan tahsisatlarında, karar vericiler için suyun ekonomik değeri, suyun etkin ve verimli kullanımı, su fiyatlandırması dikkate alınacak bir husustur. Bu durum hem çiftçilerin refah seviyesini hem de bölgesel ve ulusal refah seviyelerini etkileyebilecek önemli bir konudur.