DOĞU KARADENİZ BÖLGESİNDE ÇAY FOLKLORU

Abstract

Çay, insanlık tarihinde sudan sonra en fazla tüketilen içecek olup farklı kültürlerde kendine özgü tüketim alışkanlıklarının oluşmasına zemin hazırlamıştır. Yaklaşık 5000 yıllık geçmişi boyunca toplumların gündelik yaşamlarında yer eden çay, yalnızca bir içecek değil, aynı zamanda misafirperverliği, paylaşımı ve toplumsal iletişimi temsil eden kültürel bir unsur hâline gelmiştir. Türkiye’de çay, hayatın pek çok alanında tüketilmesi, sözlü ve yazılı kültür sahasında çeşitli ürünlerin ortaya çıkmasına katkı sağlamış; mâni, türkü ve âşık icraları gibi halk edebiyatı türleri çay ekseninde gelişmiştir. Ayrıca çay tarımı sırasında oluşan icra ortamları sözlü kültür aktarımının önemli mekânları olarak işlev görmüş; çay, ritüellerde ve halk hekimliğinde de yer bulmuştur. Bu çalışma, çay kültürünün somut olmayan kültürel miras bağlamındaki yerini ortaya koymayı amaçlamakta olup literatür taraması ile desteklenen alan araştırmasına dayanmaktadır. Araştırma kapsamında çay kültürünün aktarımında rol oynayan kurumlar, topluluklar ve sözlü kültür ürünleri üreten bir kaynak kişi tespit edilmiş ve bu unsurların kültürel sürekliliğe katkıları değerlendirilmiştir. Küreselleşmenin kültürel miras üzerindeki dönüştürücü etkileri göz önünde bulundurularak çay kültürünün korunmasına ve sürdürülebilirliğine yönelik SOKÜM çerçevesinde öneriler geliştirilmiştir. Elde edilen bulgular, çayın Türkiye’de kültürel kimliğin önemli bir parçası olduğunu ve sözlü gelenekler aracılığıyla kuşaktan kuşağa aktarılan dinamik bir kültürel unsur niteliği taşıdığını göstermektedir.