BÜVEYHÎLER DÖNEMİ (932-1062) İRAN VE IRAK COĞRAFYASINDA SÜNNÎ-ŞİÎ ZITLAŞMASI

Abstract

Büveyhîlerin M. 945 yılında Bağdat’a hâkim olması, İslâm tarihinde Sünnî hilâfet ile Şiî saltanatın bir arada bulunduğu özgün bir siyasi yapıyı ortaya çıkarmıştır. Büveyhîler dönemi (M. 932-1062) İran ve Irak coğrafyasındaki Sünnî-Şiî zıtlaşmasını, itikadî sınırların ötesinde, toplumsal ve siyasi boyutlarıyla ortaya çıkaran ve bu zıtlıkların yer yer çatışmaya dönüştüğü bir zemini ortaya çıkarmıştır. Bu zaman diliminde, Âşûrâ ve Gadîr-i Hûm gibi Şiî ritüellerinin kamusallaşmasının ve ordudaki Türk-Deylem rekabetinin toplumsal ayrışmayı nasıl derinleştirdiğini gözlemlemekteyiz. Elde ettiğimiz bulgular, zıtlaşmanın İran coğrafyasında daha çok bölgesel siyaset ve nüfuz mücadelesi şeklinde, Irak coğrafyasında ise mahalle asabiyeti ve sokak çatışmaları biçiminde tezahür ettiğini göstermektedir.Bu kronik mezhebî gerilimin mevcut devlet otoritesini zayıflatarak Selçuklu hâkimiyetine zemin hazırladığını söylemek mümkündür