LİSE ÖĞRENCİLERİNİN FİZİKSEL AKTİVİTELERE KATILIMINI ENGELLEYEN FAKTÖRLER İLE SERBEST ZAMAN TUTUMU VE SOSYAL MEDYA BAĞIMLILIĞI DURUMUNUN İNCELENMESİ

Abstract

Bu araştırmanın amacı, lise öğrencilerinin fiziksel aktivitelere katılımını engelleyen faktörler ile serbest zaman tutumu ve sosyal medya bağımlılığı düzeylerini incelemek ve bu değişkenler arasındaki ilişkileri ortaya koymaktır. Ayrıca serbest zaman tutumu ve sosyal medya bağımlılığının, fiziksel aktiviteye katılımı engelleyen faktörleri yordama düzeyi belirlenmiştir. Araştırma, nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeli kullanılarak yürütülmüştür. Araştırmanın evrenini 2023–2024 eğitim öğretim yılında Şanlıurfa ilinde devlet okullarında öğrenim gören spor liseleri ve proje lisesi öğrencileri oluşturmaktadır. Çalışma grubunu 365 erkek ve 334 kız olmak üzere toplam 699 lise öğrencisi oluşturmaktadır. Veriler; Kişisel Bilgi Formu, Ergenlerde Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği (ESMBÖ), Serbest Zaman Tutum Ölçeği-Kısa Formu (SZTÖ-KF) ve Fiziksel Aktivitelere Katılımı Engelleyen Faktörler Ölçeği (FİZAKEFÖ) aracılığıyla toplanmıştır. Verilerin analizinde bağımsız örneklemler t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), LSD post-hoc testi ve çoklu doğrusal regresyon analizi kullanılmıştır. Anlamlılık düzeyi p < .05 olarak kabul edilmiştir. Araştırma bulgularına göre, sosyal medya bağımlılığı düzeyleri cinsiyet, okul türü, sınıf düzeyi, gelir düzeyi ve spor geçmişine göre anlamlı farklılık göstermemektedir. Ancak ikamet durumuna göre sosyal medya bağımlılığı puanlarında anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Serbest zaman tutumu açısından, bilişsel ve duyuşsal boyutlarda cinsiyete göre anlamlı farklılık bulunurken davranışsal boyutta farklılık görülmemiştir. Okul türüne göre proje lisesi öğrencilerinin bilişsel ve duyuşsal tutum puanları daha yüksek, spor lisesi öğrencilerinin ise davranışsal boyut puanları daha yüksektir. Sınıf düzeyine göre bilişsel ve duyuşsal boyutlarda anlamlı farklılık bulunurken davranışsal boyutta farklılık saptanmamıştır. Spor geçmişi değişkeni bilişsel ve davranışsal boyutlarda anlamlı farklılık oluştururken duyuşsal boyutta anlamlı bir farklılık görülmemiştir. Gelir ve ikamet değişkenlerine göre serbest zaman tutumu anlamlı farklılık göstermemektedir. Fiziksel aktiviteye katılımı engelleyen faktörler açısından, cinsiyete göre okul ve arkadaş-çevre boyutlarında anlamlı farklılık bulunmuş; erkek öğrencilerin puanlarının daha yüksek olduğu belirlenmiştir. İkamet değişkenine göre anlamlı farklılık bulunmamıştır. Okul türü değişkenine göre tüm alt boyutlarda anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Sınıf düzeyine göre aile boyutunda anlamlı farklılık bulunmazken, okul, tesis-kulüp, eğitim sistemi ve arkadaş-çevre boyutlarında anlamlı farklılıklar belirlenmiştir. Gelir düzeyine göre aile alt boyutunda anlamlı farklılık saptanmış; orta gelir grubundaki öğrencilerin aile kaynaklı engel algılarının daha yüksek olduğu görülmüştür. Spor geçmişi arttıkça okul, eğitim sistemi ve arkadaş-çevre kaynaklı engel algılarının arttığı, ancak aile ve tesis-kulüp boyutlarında farklılık olmadığı belirlenmiştir. i Çoklu doğrusal regresyon analizi sonucunda modelin anlamlı olduğu bulunmuştur (R2 = .049). Serbest zaman tutumu ve sosyal medya bağımlılığı değişkenlerinin fiziksel aktiviteye katılımı engelleyen faktörlerin anlamlı yordayıcıları olduğu belirlenmiştir. Bulgular, sosyal medya bağımlılığı ve serbest zaman tutumunun, fiziksel aktiviteye katılım engelleri üzerinde etkili değişkenler olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak, lise öğrencilerinin fiziksel aktiviteye katılımını etkileyen engellerin çok boyutlu olduğu ve bu engellerin demografik değişkenlere göre farklılaştığı görülmektedir. Ayrıca sosyal medya bağımlılığı ve serbest zaman tutumu, fiziksel aktiviteye katılım engellerini açıklamada anlamlı ancak düşük düzeyde bir etkiye sahiptir.