16. VE 17. YÜZYILLARDA OSMANLI BEDESTENLERİNİN İKTİSADİ FONKSİYONU

Abstract

Osmanlı döneminde bedestenler, şehirlerin ve ticaret merkezlerinin adeta kalbi konumunda olan yapılar olarak ön plana çıkmıştır. Bedestenler, günümüz bankalarının üstlendiği işlevlere benzer hizmetler sağlamış ve şehirlerin ekonomik güvenliğini temsil eden merkezler olarak işlev görmüştür. Başlangıçta yalnızca bez ve kumaş satışına mahsus yapılar olarak ortaya çıkan bedestenler, Osmanlı döneminde farklı fonksiyonlar üstlenerek çalışma alanlarını önemli ölçüde genişletmişlerdir. Osmanlılar, bedestenleri genellikle vakıflar aracılığıyla inşa etmişlerdir. Bu yapıların yüksek ticari gelir potansiyeline sahip olması, bedestenleri vakıf kurumları açısından önemli bir gelir kaynağı haline getirmiştir. Nitekim, bedestenler, vakıflara ciddi ekonomik katkılar sağlamış ve bu sayede hem sosyal hem de ekonomik alanda sürdürülebilirliklerine önemli ölçüde katkıda bulunmuştur.Bu çalışma, Osmanlı klasik dönemi olarak adlandırılan 16. ve 17. yüzyıllarda Anadolu coğrafyasındaki bedestenlerin Osmanlı şehirleri için taşıdığı önemi ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmada öncelikli olarak arşiv belgeleri taranmış olup, özellikle Mühimme Defterleri en kapsamlı şekilde değerlendirilmiştir. Ayrıca ikincil arşiv kaynağı olarak Şer’iyye Sicilleri kullanılmış; vakıflar arşivi belgeleri ise araştırmanın diğer önemli kaynakları arasında yer almıştır. Bunun yanı sıra, dönemin tarihî ve sosyo-ekonomik yapısını anlamada temel referanslar arasında bulunan seyahatnamelere de başvurulmuştur. Seyahatnameler, özellikle bedestenlerin işlev ve görünümü açısından dönemin özgün kaynakları olmaları sebebiyle büyük önem taşımaktadır. Araştırmada, ikincil kaynaklar olarak yerli ve yabancı telif eserlerden de geniş ölçüde yararlanılmıştır. Bedestenlerin ele alınış biçimleri doğrultusunda seçilen bu eserler arasında kitaplar, makaleler, bildiriler ve ansiklopedi maddeleri bulunmaktadır. Yerli ve yabancı akademisyenler tarafından kaleme alınan bu çalışmalar, bedestenlerin tarihî, mimarî ve sosyo-ekonomik boyutlarının kapsamlı bir şekilde analiz edilmesinde temel referans kaynakları olarak kullanılmıştır.