HADİS EDEBİYATINDA SÜNENLER

Abstract

Bu çalışmada, farklı türdeki kitaplar içerisinden sünen türü eserler ele alınmaktadır. Sünen türü eserler, daha çok toplumun fıkhî ihtiyacını karşılamak ve ehli hadisi eleştiren ehl-i re’ye cevap vermek maksadıyla kaleme alınmıştır. Çalışmada, kaynaklarda sünen ismiyle kaydedilmiş olan 72 eser incelenmiştir. Bu eserlerin büyük çoğunluğu günümüze ulaşmadığı için sünenlerin muhtevası hakkında ikincil kaynaklardan istifade edilmiştir. Birinci bölümde sünen kavramının fıkıh ile ilişkisi incelenmiş; bu kavramın zamanla bir anlam daralması yaşayarak fıkhî bilgiye delalet edecek şekilde kullanıldığı anlaşılmıştır. Buna binâen bu bölümde ehl-i hadîs, ehl-i re’y, fıkhî hadis ve fıkhü’l-hadis kavramları ele alınmıştır. İkinci bölüm, hadis edebiyatının yazım tarihine tahsis edilmiştir. Tedvin ve tasnif faaliyeti, yazım türlerinin oluşumu açısından incelenmiş; bu kavramlarla alakalı olarak tebvîb kavramı, sünen türü eserlerin telifinin zihnî arka planı olması hasebiyle ele alınmıştır. Üçüncü bölümde başta bibliyografya kitapları olmak üzere kaynaklarda sünen ismiyle kaydedilmiş olan eserler, günümüze ulaşıp ulaşmadıklarına göre tasnif edilerek kaydedilmiştir. Günümüze ulaşan eserler teknik açıdan incelenmiş; sünen türü eserlerin telif sebeplerinin anlaşılmasına yardımcı olacağı düşünülen bâb başlıkları bu kısımda değerlendirilmiştir. Buna göre çalışmada, sünen türü eserlerin ehl-i hadîs ile ehl-i re’y tartışmalarının bir sonucu olarak telif edilmiş olanlarının ehl-i hadîsin fıkıh metodunu anlamada önemli kaynaklar olduğu tespit edilmiştir. Yine günümüze ulaşmayan eserler hakkında diğer kaynaklardaki malumat dikkat çekicidir. Öyle ki, kimi kitapların nüshaları elde bulunmasa da titiz bir çalışma ile kaynaklardan hareketle büyük oranda eserin muhtevası ve yöntemine dair önemli tespitler yapılabileceği görülmüştür. Bu durum, İslâm ilim geleneğinin bilgi kayıt gücünü göstermesi açısından önem arz etmektedir.